Доктори.мк | Етиолошки хипотези на шизофренијата | etioloski-hipotezi-na-sizofrenijata | Портал за медицина и здравје

Етиолошки хипотези на шизофренијата

студент по медицина

  “Можеби секое човеково битие живее во уникатен свет, приватен свет, различен од оној населен и искусен од останатите луѓе... Ако реалноста се разликува од личност до личност, можеме ли да зборуваме за една реалност, или пак треба зборуваме за повеќе реалности ? И ако постојат повеќе реалности, дали едните се повистинити (пореални) од останатите ?

Што е со светот на личноста со шизофренија? Можеби тој е исто толку реален колку нашиот свет. Можеби не можеме да кажеме дека сме во допир со реалноста , а тој не е, наместо тоа, треба да кажеме дека неговата реалност е толку различна од нашата, а тој не е во состојба, нас да ни ја објасни неговата , а ние нему, нашата. Проблемот се јавува ако субјективните светови се искусат премногу различно, тогаш се појавува прекин во комуникацијата ... И таму е вистинската болест. "

Philip K. Dick – Американски новелист

 

Иако дијагнозата за шизофренија е позната повеќе од  100 години, таа се уште е една од најмистериозните и најскапите ментални нарушувања во смисла на човековото страдање и општествените трошоци. Ова ментално нарушување се уште е предизвик за психијатрите, неуробиолозите, генетичарите и останатите научно – истражувачки работници  од причина што се уште точно не се знае етиологијата  на ова нарушување.


 

Постојат голем број на хипотези кои се обидуваат да се доближат и да ја објаснат суштината на шизофренијата. Па така денес се знае дека: генетските фактори, нарушувањата во пренаталниот (во бременоста) период , инфекциите, употребата на дрога, алкохол, цигари и социјалините релации се асоцирани со појавата на шизофренија, но за жал се уште не се знае што е правата причина за ова ментално нарушување. За таа да се дознае на жалост ќе треба да причекаме. Во оваа статија ќе се задржам на главните етиолошки теории кои се обидуваат да го објаснат настанувањето на шизофренијата.

Зборот шизофренија потекнува од грчка кованица skhizein – да се подели, раздели и phrēn – ум. Иако во буквална смисла означува расцепување, поделување на личноста (како што тоа многумина и го сфаќаат), во суштина се работи за разделување на менталните функции.

По дефиниција, шизофренијата претставува долгорочно ментално нарушување, кое во себе вклучува дефект во односот помеѓу мислата, емоцијата и однесувањето, што доведува до погрешни перцепции, несоодветно постапувње и чувства, повлекување од реалноста, со појава на лични врски со фантазијата и заблудата и чувство на ментална фрагментација.


 

Ова се главните хипотези на кои научниците работат со цел да дојдат до сржта на болеста :

Генетика

Шизофренијата преставува еден од најтешките предизвици за генските истражувачи од неколку причини : малиот број на мултигенерациски семејни истории кои содржат голем број на афектирани индивидуи; можноста за генетска хетерогеност, како што е, повеќе од еден фенотип или повеќе од една генетска варијанта; како и недостатокот  на договор за начинот на трансмисија. Фокусот на истражувањата се насочи на повеќе гени со мали или умерени ефекти кои може преку меѓусебни интеракции или со интеракции со други не генетски фактори на ризик да предизвикаат нарушување.

Студии кај посвоени

Студиите кај посвоени преставуваат моќна ексспериментална стратегија за испитување на улогата на генетските версус факторите на средината. Во овие студии, процентот на шизофренија се споредува со роднините на посвоените со и без шизофренија. Данска студија направена во 1960-та и 1970-та година утврдила дека посвоените кои имале шизофренија имаат поголем процент на поврзаност со нивните биолошки родители отколку со нивните посвоители (кои биле земени како контрола). Повторена студија на овие податоци во доцните 1980 – ти години ги потврдила првичните податоци дека постои висок процент на поврзаност (4,1%) меѓу биолошките родители на посвоените со шизофренија, отколку меѓу биолошките родители на посвоените деца кои немале шизофренија (0,5%).

Неколку методолошки прашања се важни во толкувањето на податоците на овие студии, вклучувајќи го дијагностичкиот статус на биолошките татковци, нивоата на психопатологија во адоптивните семејства. Дополнителни фактори кои треба да се разгледаат се интраутерината средина, начинот на раѓање, постоењето на компликации и должината од самото раѓање до сместувањето во адоптивното семејство.

Студии кај близнаци

Друг пристап кон испитување на генетскот придонес кај шизофренијата вклучува студии на дизиготни (не идентични) и монозиготни (идентични) близначни парови. Достапните податоци укажуваат на тоа дека поврзаноста на шизофренијата кај дизиготни близнаци е околу 8 до 12 %. Ова е многу поголема поврзаност отколку 1% поврзаност најдена во општата популација и споредена со поврзаноста на шизофренијата меѓу браќа и сестри во едно семејство. Поврзаноста на шизофренијата меѓу монозиготни близнаци приближно изнесува 50%. Иако високиот процент на поврзаност меѓу монозиготните близнаци е убедлив доказ за генетски придонес, фактот што тој не е повисок од 50%, сугерира дека постојат и дополнителни, можеби негенетски фактори во етиологијата на шизофренијата. Бројот на посвоени монозиготни парови со шизофренија е релативно мал. Сепак според податоците достапни за ограничениот број на близначни парови кои ги исполнуваат овие критериуми, даваат силна поврзаност на шизофренијата кај монозиготите.

Поврзувачки и асоцијативни студии

Проектот за човековиот геном со 3 милијарди базни парови и околу 35 000 гени не воведе во “Геномската Ера”. Сепак, систематските геномски скенирања направени неодамна не резултираа со цврсти докази за поврзаност со некој хромозомски регион. За време на овие истражувања никаква генетска поврзаност или асоцираност со шизофренијата не е откриена. Имало одредени извешти за можна поврзаност, но се јавила празнина во однос на потврдување на оваа поврзаност. Од тука станало јасно дека многу е поважно да се утврди генетска поврзаност во овие извештаи отколку само да постои иницијален извештај.

Гените кај кои се увидено дека не се поврзани со шизофренија ги вклучуваат допамин D2 и D4 гени.Со модерната функционална геномика, преку ДНК микронизи, базирани на принципот на хибридизација, може преку примерок од ткиво симултано да се провери постоење на илјадници гени.

Weinberger и соработници (2001) укажуваат на тоа дека ген кој го кодира постсинаптичкиот ензим катехол–о–метил-трансфераза е првенствено вклучен во метаболизмот на допамин во фронталниот лобус. Допаминот се претпоставува дека учествува во процесот на когниција во фронталниот лобус. Базирано на анимални студии, фамилијарно асоцирани студии и fMRI студии кај пациенти и генерална популација, Weinberger и соработниците предложиле интересна хипотеза дека катехол–о–метил-трансфераза генотипот со валенин алелот (val/val тип) може да го зголеми ризиокот на развој на шизофренијата преку ефектот на допамин медирани префронтални информациони процеси.

Вирусна хипотеза

Две линии на докази кои предизвикаа најголем интерес за тоа дека вирусните инфекции се предизвикувачи на шизофренија се зголемувањето на раѓања во текот на епидемии од грип кај кои подоцна се развива шизофренија, и зголемување на раѓањата во зимски периоди меѓу пациентки со шизофренија поради високата стапка на вирални инфекции во зимските месеци.

Сепак, добивањето на негативни резултати од повеќе студии покренаа сериозни прашања за оваа теорија. Иако, статистички значајно, врската меѓу раѓањата во зима и шизофренијата е релативно мала, помалку од 10 % од случаите. Сезоната на раѓање сеуште останува интересно (и нерешено) истражувачко прашање, но има мала употреба како ризик фактор за болест од клиничка перспектива.

Експонирањето на инфлуенца ин утеро и зголемениот процент на зимски раѓања се интересни и индиректно сведочат за постоење на вирална етиологија за шизофренија.

До денес нема директна конфирмација за било кој вирусен причинител за ова нарушување, како и вирусен изолат или специфични вирусни антитела. Напредокот во неврологијата, овозможува нов увид на вирусите во болестите на мозокот, како и формирање на нови хипотези за шизофренијата. Една од областите е вклучена во потрага по неуротропни ретро вируси.

Имунолошки дисфункции

Неколку истражувачки групи ја испитуваат можноста дека шизофренијата може да биде асоцирана со нарушена имунолошка функција вклучувајќи го поттикнувањето на автоимуноста. Антикардиолипински антитела и антинуклеарни антитела, две антитела кои се користат како маркери за автоимуна вулнерабилност, се покажало дека се покачени кај пацинети со шизофренија, но кај некои, не кај сите студии на оваа болест. Два други маркери релевантни за автоимуната функција, нарушен Т – лимфоцитен пролиферативен одговор на митогенот фитохемаглутинин и нарушен одговор на продукцијата на IL-2, покажаа поконзистентни промени кај пациенти со шизофренија отколку кај конторлната популација. Некои од поинтригантните работи во оваа област се фокусирани на откривање на антитела во мозочното ткиво.

Компликации при породување 

Бројни студии укажуваат на висока стапка на бремености и компликации при раѓање кај пациентки со шизофренија отколку во контролната популација. Стапката на компликации е варијабилна кај различни студии, најверојатно тоа е резултат на потешкотиите во добивање на валидни ретроспективни податоци во оваа област. Во една студија, две – третини од пациентите со шизофренија и помалку од една третина од контролната група имале историја на обстетрички компликации. Хипоксијата е еден од можните резултати на бременоста и компликациите при породување, и се покажа дека го наружува развојот на мозокот. Хипокампусот и некои неокортикални региони се посебно сензитивни на слабо снабдување со кислород. Така, еден предложен механизам за појава на шизофренија го вклучува штетното дејство на хипоксијата во овие ареи. Интересно е дека некои од овие студии предложуваат дека стапката на обстетрични компликации се повисоки во ран почеток на шизофренија, се случуваат почесто кај мажи, кај луѓе со проминентни негативни симтоми и кај луѓе кои немаат фамилијарна историја на шизофренија.

 

Дознајте повеќе за авторот

Филип Синадиновски

-авторски текст, не смее да се користи за комерцијални цели и/или реемитување-

www.doktori.mk, 05.03.2013

Последна вест

Најчитани статии - медицина